Nieświadoma motywacja

Wielu teoretyków zastanawiało się nad nieświadomością i jej dzi­ałaniem. Według Freuda, na podświadomość składa się natura zwierzęca oraz tłumione popędy seksu i agresji. Jung sądził, że wypełnia ją nieświadomość zbiorowa. Zapewne obaj mieli rację. Nieświadomość tworzą w większym stopniu wzory postrzegania świata niż przypadki. U samych jej podstaw istnieją modele Mó­zgu Dinozaura, obecne w nas wszystkich. Nad nimi gromadzą się schematy, których uczymy się, dorastając, przez całe nasze życie.

Aby zrozumieć, co tkwi w nieświadomości, musimy pojąć, jak ona działa. W każdej sytuacji dociera do nas zbyt wiele informa­cji. Nie możemy ogarnąć ich wszystkich, musi istnieć sposób, któ­ry pozwoli skupić się na tym, co istotne. Nazywa się to aparatem poznawczym i przypomina zestaw wskazówek. Nie uświadamia­my sobie ich istnienia, o ile nie pojmujemy, co wskazują. Nieświa­domość pracuje za pomocą aparatu poznawczego, skłaniając naszą uwagę ku jednym rzeczom i odwodząc ją od innych. Zwykle są to rzeczy, które musimy dostrzec, lub takie, które trzeba zignorować, byśmy mogli przetrwać zarówno fizycznie, jak i emocjonalnie.

W tej części naszej nieświadomości, którą tworzy Mózg Dino­zaura, tkwią instrukcje dotyczące podstawowych sytuacji związa­nych z przetrwaniem:

  • „Broń się, stań do walki albo uciekaj” (Gniew);
  • „Intruz na twoim terenie, zrób coś” (Niebezpieczeństwo);
  • „Ewentualny obiekt seksualny, popisz się” (Seks);
  • „Niezadowolony osobnik podobny do ojca, ustąp natychmiast” (Strach).

Te instrukcje zostały tu wyrażone za pomocą gramatyki i składni, ponieważ jest to jedyny sposób, by można było o nich mówić. Naprawdę nie są zwerbalizowane i dobiegają z głębi mó­zgu. Poznajemy je za pośrednictwem ich skutków – powtarzają­cych się schematów myślenia i zachowania.

Gdy znajdujesz się pod wpływem Mózgu Dinozaura, twoje my­śli i działania wydają się tak słuszne, tak naturalne, tak zgodne z twoją osobowością, ponieważ zostały uprzednio zaprogramowa­ne i pochodzą z twojej psychiki. Nie odczuwasz różnicy między myśleniem ludzkim i tym, które jest właściwe dinozaurom; po prostu robisz to, czego chce Mózg Dinozaura. Ponieważ Mózg Di­nozaura dokonuje wyborów poza twoją świadomością, nie ma spo­sobu, by je odczuć. Widoczne są tylko rezultaty tych wyborów. Jest to podstawa fenomenu, który psychologowie nazywają nie­świadomą motywacją: działaniem bez rozumienia przyczyn.

Podświadome decyzje Mózgu Dinozaura nazywam Reakcją Gada. Ludzie nie dokonują ich aktem woli, nie dochodzą do nich poprzez procesy myślowe. One już tam są. Dopasowujemy sytu­ację do ich podstawowej struktury. Mają właściwości zwyczajów, to znaczy, są złożone i ułożone w schematy. Obejmują sposoby po­strzegania, odczuwania i działania jednocześnie.

Schematy te są sprzeczne z logiką. Ludzie, wyjaśniając swoje Reakcje Gada, znajdują oparcie w stwierdzeniu, że pewne rzeczy są „po prostu prawdziwe” i zaatakują cię, jeżeli temu zaprzeczysz. Myśleniu za pomocą Mózgu Dinozaura towarzyszy wysokie pobudzenie emocjonalne i wynikające stąd osłabienie myślenia racjo­nalnego. Rzecz nie polega na logice, lecz na sile i przekonaniu.

Nieuświadomione schematy składają się na konstrukcję psy­chiczną każdego z nas, nie tylko tego faceta z pokoju przy końcu korytarza. Tkwią u podstaw świadomego myślenia. Jeśli kora mó­zgowa ulegnie wyłączeniu lub przyćmieniu pod wpływem narko­tyków (w tym kofeiny), zmęczenia lub emocji, każdy z nas może zacząć zachowywać się jak dinozaur.

Większość podręczników menedżerskich i poradników na te­mat samokształcenia nie zajmuje się kwestią nieświadomej moty­wacji. Zakładają po prostu, że jeżeli chcesz coś zrobić, powinieneś wstać i zrobić to. Unikają omawiania takich sytuacji, w których zamierzone działanie pozostaje w stanie konfliktu z tym, co tkwi w twojej nieświadomości.

W interesach należy podejmować decyzje, kierując się logiką, nie zaś emocjami. Decyzje mogą być hamowane uczuciami, lecz nie powinny być emocjonalne w swej istocie. Jednakże większość ludzi nie potrafi dostrzec tej różnicy. Decyzje emocjonalni poja­wiają się zazwyczaj według wyraźnych schematów. Są zgodne z zasadami Logiki Jaszczurów. Widzisz, że inni stosują te zasady na co dzień, w pracy, lecz czy potrafisz zauważyć je u siebie?

Ile razy przysięgałeś sobie, że wygospodarujesz trochę czasu na zaplanowanie wszystkiego? Czyż nie obiecywałeś sobie, że tym razem postarasz się opanować na zebraniu? Jak się czujesz, kiedy twój pracownik udaje się do twojego szefa – pomijając ciebie – by spowodować zmianę jakiejś decyzji? Jak reagujesz, kiedy ktoś zwraca się do ciebie, posługując się niewłaściwym tonem? Co sprawia, że spacerujesz pod drzwiami biura powabnej kierownicz­ki z dwudziestego trzeciego piętra? Dlaczego masz pustkę w gło­wie, przedstawiając swój projekt, chociaż dobrze wiedziałeś, co za­mierzasz powiedzieć, zanim wkroczyłeś do sali obrad? Dlaczego potrafisz krytykować swoją firmę podczas przerwy na kawę, ale zasłaniasz się lojalnością, gdy ktoś z zewnątrz przypuści atak słowny na twojego szefa? Życie codzienne roi się od przykładów nieświadomej motywacji.

Aby umiejętnie postępować z własnymi i cudzymi reakcjami Mózgu Dinozaura, potrzebny jest wybór i kontrola. Znając Logikę Jaszczurów i korzystając z własnej kory mózgowej, będziesz mógł wywierać wpływ na swoje zachowanie w pracy i dokonywać wybo­ru innych, bardziej profesjonalnych reakcji.

Teraz przyjrzyjmy się bliżej pracy obu szefów – Kory Mózgo­wej i Mózgu Dinozaura.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.