Reakcja potrójnego U: uderzenie, ucieczka, umieranie ze strachu

Przez chwilę zastygłe w bezruchu olbrzymy mierzą się ostrożnie wzrokiem, rycząc i tocząc pianę z pysków. Ich maleńkie mózgi zmagają się z niewielkim marginesem wolnej woli, na który pozwala natura: walcz albo uciekaj. W świecie dinozaurów nie ma litości. Ten, kto podejmie złą decyzję, zamie­nia się w obiad.

Siatka ludzkiego układu nerwowego jest bardzo skomplikowa­na. Obejmuje połączenia nie tylko z mózgiem, lecz także z ser­cem, gruczołami, mięśniami i niemal każdą częścią ciała. Wiele reakcji mózgu odczuwamy poprzez ciało. Nie zawsze docierają one do naszego umysłu.

Niemal wszystkie schematy Mózgu Dinozaura mają związek z pętlą zwaną sympatycznym układem nerwowym. Dzięki temu systemowi możemy natychmiast reagować działaniem na zagro­żenie. Zazwyczaj reakcje sympatyczne to walka lub ucieczka. Na­zywam je jednak reakcjami uderzenia, ucieczki lub umierania ze strachu, ponieważ łączą się często z bezruchem i przeciążeniem.

Kiedy zagraża nam niebezpieczeństwo, wzrasta liczba ude­rzeń serca, oddech staje się płytki i przyspieszony, staramy się o większy zapas tlenu, mięśnie napinają się, naczynia krwionośne pod powłoką skórną kurczą się, a krew kieruje się ku mięśniom, które mają zacząć działać. Gruczoły nadnercza pracują ze wszyst­kich sił, mózg zaś koncentruje się na prostych, prymitywnych schematach Mózgu Dinozaura: walce albo ucieczce.

Gdy centrum dowodzenia przenosi się z kory mózgowej do Mózgu Dinozaura, nie jesteśmy już tak naprawdę zdolni do my­ślenia. Możemy jedynie reagować albo doznać przeciążenia i wy­łączyć się, zastygając w bezruchu.

Przypomnij sobie, co się działo, kiedy ostatnio nacisnąłeś gwałtownie pedał hamulca, aby nie potrącić pieszego. Serce wali­ło ci jak oszalałe i przez następne pięć minut trzymałeś kierowni­cę w kurczowym uścisku. Twój mózg wyłączył się i nie docierało do ciebie nic, oprócz obrazu przechodnia i fizycznej reakcji wci­śnięcia pedału hamulca.

Była to właśnie Reakcja Potrójnego U. Uratowała cię wtedy, kiedy konieczne było natychmiastowe działanie. Masz z nią do czy­nienia także na co dzień w pracy, kiedy zagrożenie nie jest związa­ne z fizycznym niebezpieczeństwem, lecz z atakiem na twoje po­czucie własnej wartości. Problemy powstają wówczas, kiedy starasz się bronić swojej psychiki za pomocą systemów obronnych zaprojektowanych po to, by strzec twojego ciała. Dinozaury nie musiały się przecież martwić o poczucie własnej wartości.

Mózg Dinozaura postrzega świat w kategoriach potencjalnych zagrożeń. Podczas typowego dnia pracy w biurze wszystko to, co sprawia, że wydajemy się źli sobie samym lub innym, może spo­wodować włączenie naszych systemów alarmowych. Nasze Mózgi Dinozaurów dysponują systemem zasad, które pozwalają nam bronić się przed ośmieszeniem lub zagrożeniem poczucia własnej wartości. Oto niektóre z tych zasad:

  • Bądź doskonały!
  • Bądź czujny! Ludzie czyhają na ciebie!
  • Nie ufaj żadnej władzy!
  • Nigdy nie przyznawaj się do błędu!
  • Odegraj się!
  • Broń się!
  • Osłaniaj tyły!

Te zasady wydają się dość skomplikowane, kiedy się o nich mówi. W rzeczywistości nie rozmawiamy o nich, ale zgodnie z ni­mi działamy.

Charlotte wie, że szef jej nie lubi. Krytykował ją i dokonał zmiany przy­dzielonych jej obowiązków. Kiedy ocenił jej zdolność pracy w zespole ja­ko „wymagającą poprawy”, poczuła, że nadszedł czas, by się bronić. Poszła prosto do wiceprezesa i powiedziała mu, że jest traktowana niesprawiedliwie. Wystosowała także pismo, w którym zakwestionowała ocenę swojej pracy. Prowadzi teraz pisemny rejestr wszelkich posunięć szefa.

Akcja obronna przyniosła rezultaty, Których Charlotte obawiała się naj­bardziej. Szef jest wściekły i traktuje ją jeszcze gorzej. Rzecz jasna, Char­lotte uznała, że szef pokazuje teraz swoje prawdziwe oblicze i trzeba bro­nić się przed nim jeszcze bardziej.

Trudno przekonać Charlotte, że ponosi pewną odpowiedzialność za ten konflikt. Nieustannie przypomina sobie wszystkie złe rzeczy, które zrobił jej szef. Za każdym razem, kiedy przegląda swoją listę, złości się, martwi i boi coraz bardziej.

Ta historyjka służy jako ilustracja jednego ze sposobów dzia­łania Mózgu Dinozaura. Charlotte posłużyła się Mózgiem Dino­zaura, a szef zareagował na ową Logikę Jaszczura. Wówczas Charlotte, widząc, jak potwierdzają się jej spostrzeżenia dinozau­ra, wprowadziła się w stan jeszcze większego napięcia. Jej ciało przygotowało się do działania – gruczoły nadnercza dostarczyły adrenaliny, serce waliło, wszystkie układy zostały postawione w stan alarmu, ale działanie nie przyniosło żadnego pożytku karierze.

Dobrą stroną Mózgu Dinozaura jest to, że zapomina o konflik­cie natychmiast po jego zakończeniu. Istnieje wszakże jeszcze je­den problem związany z Reakcją Potrójnego U, w który jest zaan­gażowana kora mózgowa. Mózg jest niezwykle skomplikowanym systemem przetwarzania informacji i ma jedną wielką, wyraźną wadę. Ogólnie rzecz biorąc, nie potrafi odróżnić rzeczywistości od fantazji. Mówiąc fachowym językiem psychologii – mózg jest szalony.

Umysł ludzki jest przygotowany do tego, by radzić sobie z sy­tuacjami nie doprowadzonymi do końca. Jest dobry, gdy chodzi o przetrwanie, ponieważ potrafimy podjąć na nowo działanie, któ­re zostało przerwane. Problem w tym, że relacje międzyludzkie są zawsze pozbawione końca, dopóki nie uznamy, że mają kres.

Większość nas nieustannie odtwarza w mózgu sytuacje nega­tywne, starając się je zakończyć. Zamiast tego zwykle denerwuje­my się jeszcze bardziej i przypisujemy takiej sytuacji coraz więk­sze znaczenie. Im więcej myślimy o złych rzeczach, tym stają się ważniejsze. Z każdym ich odtworzeniem w naszych umysłach zmieniamy nieco szczegóły, tak aby dopasować je do naszych przekonań na temat świata. Goethe powiedział, że tam, gdzie kłó­cą się duma i pamięć, zawsze wygrywa duma. Przeżuwanie myśli upewnia nas, że świat jest właśnie taki, jaki nam się wydaje; na tej podstawie działamy, a nasze działania powodują zwiększenie problemów związanych ze stresem.

Załóżmy, że masz spięcie z szefem. Musisz nie tylko poskro­mić odruchy swojego Mózgu Dinozaura. Martwi się także twoja kora mózgowa – i przed konfliktem, i po nim, odtwarzając zaist­niałą sytuację. Ponieważ twój mózg nie jest w stanie stwierdzić, czy to, co się dzieje, jest rzeczywistością czy fantazją, reakcja fizjo­logiczna jest taka sama. Twój system pozostaje w napięciu przez dwadzieścia cztery godziny na dobę. To dlatego stres związany z pracą stanowi taki problem. Możesz przerwać pracę w biurze, ale zdarza się, że psychicznie nie jesteś w stanie oderwać się od sy­tuacji, która wywołuje w tobie napięcie. Odczuwasz stres i całą gamę dolegliwości związanych z Reakcją Potrójnego U nie tylko wtedy, gdy dochodzi do spięcia, ale i rano przy śniadaniu, w samo­chodzie, w drodze do domu, wieczorem przed telewizorem i po północy, kiedy nie możesz zasnąć. Wewnętrzna telewizja twojego umysłu nieustannie nadaje jeden ze swoich najbardziej przeraża­jących programów.

Przyjrzymy się także metodom, dzięki którym stres staje się mniej uciążliwy. Rozważmy teraz trzy schematy obronne Mózgu Dinozaura. Wszyscy posługujemy się tymi trzema reakcjami w różnym stopniu, ale pewni ludzie mają swój własny styl, który polega na wykorzystaniu jednej z nich.

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.